Czasem problem nie polega na tym, że „nie wiesz”. Problem polega na tym, że wiesz… i nadal wchodzisz w to samo. Ten sam typ relacji. Ten sam sposób reagowania. To samo udowadnianie wartości albo to samo zamrożenie, gdy robi się zbyt blisko.
W terapii schematów takie sytuacje nie są traktowane jak „słaby charakter”. Zamiast tego dostajesz język, który naprawdę pomaga: schematy (czyli głębokie wzorce), tryby (czyli stany, w których działasz) oraz zdrowy dorosły (czyli część, która potrafi regulować, wybierać i opiekować potrzeby bez chaosu).
W odcinku 48 podcastu mojapsycholog rozmawiam z Majką Chaudhuri o terapii schematów, o tym skąd biorą się schematy, jak działają tryby (np. surowy rodzic, zranione dziecko) i jak krok po kroku rozwijać zdrowego dorosłego, żeby odzyskać ster.
Posłuchaj odcinka:
Spreaker (strona odcinka): https://www.spreaker.com/episode/wewnetrzne-dziecko-i-zdrowy-dorosly-czyli-terapia-schematow–64033505
MP3 (bezpośrednio): https://api.spreaker.com/v2/episodes/64033505/download.mp3
Podcast mojapsycholog na platformach:
Spreaker: https://www.spreaker.com/podcast/mojapsycholog–5533515
Spotify: https://open.spotify.com/show/68OoTyKsC2uGGakOJMyqEp
Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/us/podcast/mojapsycholog/id1623049184
YouTube: https://www.youtube.com/@mojapsycholog
Dlaczego wracamy do tych samych wzorców, nawet jeśli nas ranią?
Na poziomie logiki to bywa absurdalne: „przecież ja już wiem, że to mi szkodzi”. Jednak układ nerwowy i emocje nie działają jak arkusz kalkulacyjny. Co więcej, wiele naszych reakcji ma charakter automatyczny, bo kiedyś pełniły funkcję ochronną.
Dlatego terapia schematów nie pyta tylko: „co robisz?”. Pyta też:
- skąd to się w Tobie wzięło,
- jaką potrzebę miało chronić,
- oraz co się uruchamia tu i teraz, kiedy sytuacja przypomina dawny ból.
W odcinku pojawia się dokładnie ten wątek: schematy to nie „wymysł”, tylko utrwalone wzorce, które wpływają na życie, relacje i decyzje.
Czym są schematy w terapii schematów?
Schemat możesz rozumieć jako głęboki filtr: sposób interpretowania siebie, innych i świata. Co ważne, schematy często brzmią jak wewnętrzne „prawdy”, chociaż wcale nie muszą nimi być.
Przykładowo:
- jeśli uruchamia się schemat porzucenia, możesz szybciej widzieć zagrożenie w dystansie drugiej osoby,
- jeśli włącza się schemat wadliwości, możesz czuć, że „jak ktoś mnie pozna naprawdę, to odejdzie”,
- a jeśli aktywuje się podporządkowanie, możesz zgadzać się na więcej, niż chcesz, żeby nie stracić relacji.
W podcaście padają właśnie takie przykłady schematów.
Tryby schematów: dlaczego czasem „to nie jesteś Ty”, tylko stan, który przejął ster
W terapii schematów ogromnie pomocne jest pojęcie trybów. Innymi słowy: nie zawsze działasz jako „cała Ty / cały Ty”. Czasem działa konkretny stan.
W odcinku pojawiają się m.in.:
- zranione dziecko (ból, lęk, wstyd, samotność),
- surowy rodzic (krytyka, wymagania, presja, „musisz”),
- oraz pytanie: jak sprawić, żeby w środku było mniej przemocy, a więcej realnej opieki.
I tu jest rzecz kluczowa: kiedy tryb przejmuje ster, możesz mówić i robić rzeczy, których potem żałujesz. Dlatego praca nie polega wyłącznie na „kontroli zachowania”, tylko na regulacji stanu.
Kim jest zdrowy dorosły i dlaczego to on „naprawia” życie?
Zdrowy dorosły to nie osoba, która nigdy nie ma emocji. To raczej część, która:
- zauważa, co się w Tobie uruchamia,
- potrafi się zatrzymać,
- umie nazwać potrzebę,
- i wybiera sposób działania, który Ci służy długofalowo.
W odcinku temat zdrowego dorosłego jest jednym z głównych punktów rozmowy.
Co ważne, zdrowy dorosły nie pojawia się „z dnia na dzień”. On się buduje. I to jest dobra wiadomość, bo oznacza, że to proces, który można trenować.
Dla kogo terapia schematów jest pomocna?
Wokół terapii schematów krąży mit: „to tylko dla ciężkich przypadków” albo „tylko dla osób po traumach relacyjnych”. Tymczasem w rozmowie pojawia się pytanie, czy rzeczywiście jest to metoda wyłącznie dla określonej grupy — i wybrzmiewa, że może wspierać także osoby, które po prostu utknęły w nieadaptacyjnych wzorcach i chcą je realnie zmieniać.
W praktyce ta metoda bywa szczególnie pomocna, gdy:
- masz nawracające problemy w relacjach (np. wybierasz podobne, raniące układy),
- ciągle wraca silny wstyd, poczucie „jestem nie dość”,
- w środku jest surowy krytyk, który nie odpuszcza,
- emocje często zalewają albo wręcz przeciwnie — odcinasz się i zamrażasz,
- wiesz, że reagujesz „z przeszłości”, tylko nie umiesz tego zatrzymać.
7 praktycznych kroków w stylu terapii schematów, które możesz zacząć robić już teraz
To nie jest terapia „na własną rękę”. Natomiast możesz zacząć budować uważność na schematy i tryby, żeby szybciej wracać do zdrowego dorosłego.
1) Nazwij tryb, zamiast oceniać siebie
Zamiast: „jestem beznadziejna/beznadziejny”, spróbuj:
„Włączył mi się surowy rodzic” albo „To jest zranione dziecko”.
2) Złap moment „tuż przed”
Zauważ, co jest pierwszym sygnałem: napięcie w ciele, przyspieszenie myśli, impuls do ucieczki albo ataku. Dzięki temu szybciej włączysz hamulec.
3) Dodaj pytanie łączące emocje z potrzebą
„Co ja teraz czuję?” oraz „Czego ja teraz potrzebuję?”
To niby proste, ale robi ogromną różnicę.
4) Zamień krytykę na opiekę (jedno zdanie)
Jeśli w głowie leci: „muszę się ogarnąć”, spróbuj:
„To jest trudne, więc potrzebuję wsparcia, a nie bicia.”
5) Sprawdź „czy to jest teraźniejszość, czy przeszłość”
Jeśli reakcja jest bardzo silna, zadaj sobie pytanie:
„Czy ten ból jest adekwatny do sytuacji, czy do historii?”
6) Wybierz mikro-działanie zdrowego dorosłego
Nie „naprawię relację”, tylko:
- „Napiszę jedną wiadomość spokojnie”,
- „Zrobię 10 minut przerwy”,
- „Poproszę o rozmowę jutro, nie teraz”.
7) Po wszystkim wróć do refleksji, bez samobiczowania
Zamiast: „znowu zepsułam/zepsułem”, lepiej:
„Co mnie uruchomiło? Co mogę zrobić inaczej następnym razem?”
W odcinku jest też mocny akcent na praktyczne kroki zmiany nieadaptacyjnych zachowań — właśnie w takim duchu.
Mini-FAQ
Co to jest terapia schematów?
To podejście terapeutyczne, które pomaga rozpoznawać głębokie wzorce (schematy), rozumieć stany/tryby i stopniowo je zmieniać, rozwijając zdrowego dorosłego.
Kim jest „zdrowy dorosły” w terapii schematów?
To część, która potrafi regulować emocje, opiekować potrzeby i wybierać działania korzystne długofalowo.
Czym są tryby schematów, takie jak surowy rodzic i zranione dziecko?
To stany, które mogą przejmować kontrolę nad reakcjami, myślami i zachowaniem, zwłaszcza w stresie lub w relacjach.
Czy terapia schematów jest tylko dla osób po traumie?
W odcinku poruszamy pytanie, dla kogo ta metoda jest pomocna i pokazujemy, że może wspierać także osoby, które utknęły w powtarzalnych wzorcach i chcą je zmieniać.
Jeśli czujesz, że w ważnych momentach przejmuje Cię impuls, lęk albo surowa krytyka — ten odcinek pomoże Ci zobaczyć, co się uruchamia i jak krok po kroku odzyskiwać ster.
Umów wizytę:
https://www.instagram.com/mojapsycholog
http://nataliabaron.pl/zespoly/
https://rac-psychoterapia.pl/
https://zrozumcialo.com/